येशू परिपूर्ण होता का?
24/09/2026
विवाह सार्वकालिक आहे का?
01/10/2026मी ज्ञानात कसा वाढू शकतो?
पवित्र शास्त्र आपल्याला शिकवते की आपण अशा जगात राहतो, जिथे काही गोष्टी परस्परविरोधी आहेत, आणि त्यांपैकीच ज्ञान व मूर्खता या दोन गोष्टी आहेत. हे दोन परस्परविरोधी मार्ग आहेत, जे व्यक्तींच्या जीवनाला आकार देतात. ज्ञान हे जीवनाच्या मार्गाशी जोडलेले आहे, तर मूर्खता मरणाच्या मार्गाशी जोडलेली आहे.
ज्ञानाची व्याख्या सहसा व्यावहारिक जाण किंवा ज्ञानाचा कुशल उपयोग अशी केली जाते. परंतु ख्रिस्ती लोक म्हणून आपण यापेक्षा एक पाऊल पुढे जाऊन शलमोनाचे शब्द लक्षात ठेवले पाहिजेत: “परमेश्वराचे भय हे ज्ञानाचा आरंभ आहे” (नीतिसूत्रे 1:7). पवित्र शास्त्राच्या दृष्टीने पाहिले, तर ज्ञान म्हणजे देवाविषयीचे ज्ञान जीवनात उतरवणे; किंवा दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, ज्ञान म्हणजे सुभक्तीचे जीवन जगण्याचे कौशल्य होय.
या कौशल्याची जीवनाच्या प्रत्येक क्षेत्रात गरज आहे. आपले शब्द, नातेसंबंध, घर, व्यवसाय, भावना, लैंगिकता, नेतृत्व, नागरिकत्व, योजना, तसेच साधनसंपत्तीचे व्यवस्थापन व उपयोग, या सर्व क्षेत्रांत आपल्याकडे ज्ञान असणे आवश्यक आहे. आपल्या दैनंदिन जीवनात अशी एकही गोष्ट नाही जिला ज्ञानाची गरज पडत नाही; कारण देवाच्या सन्मानासाठी आणि गौरवासाठी सर्व बाबतींत कुशलतेने जगणे, हेच आपले ध्येय आहे.
पण आपण ज्ञानात कसे वाढू शकतो? कोणत्याही कौशल्यात आपण कसे वाढतो, याचा विचार करणे येथे उपयुक्त ठरेल. एखादी गोष्ट चांगल्या प्रकारे कशी करावी हे जर आपल्याला शिकायचे असेल, तर त्यासाठी हेतुपुरस्सर प्रयत्न, शिक्षण आणि अंमलबजावणी यांची गरज असते. ज्ञानाच्या कौशल्यात वाढ होणेही यापेक्षा वेगळे नाही.
हेतुपुरस्सर प्रयत्न
ज्ञानाचे कौशल्य ही अशी गोष्ट आहे ज्यासाठी आपण प्रार्थना करतो आणि शोधही घेतो. शेवटी, ज्ञान हा येशू ख्रिस्तामध्ये आपल्याला दिलेला लाभ आहे. प्रेषित पौल म्हणतो की येशू “ख्रिस्तामध्ये ज्ञानाचे व बुद्धीचे सर्व गुप्त निधी” आहेत (कलस्सैकरांस 2:3). आपल्या प्रभूकडे हे ज्ञान त्याच्या निवडलेल्या लोकांसाठी आहे, कारण पौल इतर ठिकाणी म्हणतो त्याप्रमाणे, तो “आपल्यासाठी देवापासून आलेले ज्ञान झाला” (1 करिंथकर 1:30). देवाच्या कुटुंबात दत्तक घेतलेली त्याची मुले म्हणून, ख्रिस्त येशूमध्ये आपल्याला शहाणपणाचे अभिवचन देण्यात आले आहे. त्यामुळे आपण विश्वासाने देवाकडे मागू शकतो आणि आपला उदार देव ते नक्कीच देईल, याची खात्री बाळगू शकतो (याकोब 1:5). परंतु देव जे ज्ञान किंवा शहाणपण देतो, याचा अर्थ असा होत नाही की तो नेमून दिलेल्या साधनांचा उपयोग न करता ते देतो.
पवित्र शास्त्र हेही शिकवते की ज्ञानात वाढत जाणे, हे हेतुपुरस्सर प्रयत्नातून होते. ज्ञान हा काही जन्मजात गुण नाही; आणि ते वयानुसार आपोआपही येत नाही. परत लक्ष द्या, तो ज्ञानी राजा आपल्याला सांगतो की आपण त्याचा शोध केला पाहिजे:
जर तू रुप्याप्रमाणे त्याचा शोध करशील, व गुप्त निधींप्रमाणे त्याला उमगून काढशील,
तर परमेश्वराच्या भयाची तुला जाणीव होईल, आणि देवाविषयीचे ज्ञान तुला प्राप्त होईल. (नीतिसूत्रे 2:4–5)
आपण ज्ञानात वाढतो ते मागितल्याने आणि त्याचा शोध घेतल्याने: “मागा, म्हणजे तुम्हाला दिले जाईल; शोधा, म्हणजे तुम्हाला सापडेल” (मत्तय 7:7).
देवाकडून मिळणारे शिक्षण
एखाद्या कौशल्यात वाढ होण्यासाठी शिक्षणाचीही गरज असते, आणि ज्ञानाच्या बाबतीतही हेच खरे आहे. आपण देवाच्या वचनातून आणि त्याच्या जगातून ज्ञानाविषयी शिकतो. पवित्र शास्त्र सांगते,
कारण ज्ञान परमेश्वर देतो; त्याच्या मुखातून ज्ञान व सुज्ञता येतात. (नीतिसूत्रे 2:6)
पवित्र शास्त्रातून मिळणारे शिक्षण अनेक मार्गांनी आपल्यापर्यंत येते; परंतु पवित्र शास्त्र सातत्याने या गोष्टीवर भर देते की पालकांनी आपल्या मुलांना ज्ञानाचे शिक्षण देणे अत्यंत मौल्यवान आहे. शलमोनाने हे स्पष्टपणे दाखवून दिले आहे, कारण नीतिसूत्रे पुस्तकाचा पहिला भाग एका पित्याने आपल्या पुत्राला दिलेल्या शिक्षणाच्या स्वरूपात आहे. तो म्हणतो:
मुलांनो, बापाचे शिक्षण ऐका, व सुज्ञता समजण्यासाठी त्याकडे लक्ष द्या.कारण मी तुम्हांला उत्तम शिकवण देतो; माझे नीतिशिक्षण सोडू नका. कारण मी आपल्या बापाचा पुत्र होतो माझ्या आईच्या दृष्टीने मी सुकुमार व एकुलता एक होतो.
ती मला शिकवी व म्हणे, “माझी वचने तुझ्या चित्ती राहोत; तू माझ्या आज्ञा पाळ व दीर्घायू हो;” (नीतिसूत्रे 4:1–4).
तीमथ्याच्या उदाहरणातूनही आपल्याला प्रोत्साहन मिळते. बालपणापासूनच त्याला पवित्र शास्त्र माहीत होते, आणि ते ख्रिस्त येशूमधील विश्वासाद्वारे त्याला तारणासाठी ज्ञानी करण्यास समर्थ होते (2 तीमथ्य 3:15). त्याच्या आईने आणि आजीने त्याला हे ज्ञान शिकविले, तेव्हा त्याने त्यांच्या शिक्षणाकडे लक्षपूर्वक कान दिला होता, असे मानण्यास भक्कम कारण आहे (पाहा 2 तीमथ्य 1:5).
सृष्टी सुद्धा असे एक पुस्तक आहे, जे आपल्याला देवाच्या ज्ञानाविषयी शिकवू शकते. कारण सृष्टीच्या कार्यात ज्ञानाचा सहभाग होता; म्हणून ज्ञानाचा ठसा सर्वत्र दिसतो (नीतिसूत्रे 8:22–31). उल्लेखनीय म्हणजे, नीतिसूत्रे पुस्तकाच्या शेवटी आगूरचे शब्द म्हणतात,
पृथ्वीवर चार प्राणी लहान आहेत, तरी ते अत्यंत शहाणे आहेत. (नीतिसूत्रे 30:24–28)
तो पुढे मुंगी, ससे, टोळ आणि पाल यांच्या ज्ञानाचा उल्लेख करतो. सृष्टीतील लहान व नगण्य वाटणारे भाग सुद्धा आपल्याला कुशल आणि सुभक्तीच्या जीवनाच्या तत्त्वांचे शिक्षण देतात.
ज्ञानाची अंमलबजावणी
जोपर्यंत आपण एखादी गोष्ट करण्यास कटिबद्ध होत नाही, तोपर्यंत कोणतेही कौशल्य प्राप्त होत नाही किंवा दृढही होत नाही.
शलमोनाने म्हटले,
माझ्या मुला, माझे नियमशास्त्र विसरू नकोस, तुझ्या चित्तात माझ्या आज्ञा वागोत; (नीतिसूत्रे 3:1)
याच कारणामुळे ज्ञान आणि मूर्खता यांची तुलना मार्गाशी केली जाते. मार्गाचा हेतूच असा असतो की त्यावर पाऊल ठेवावे आणि चालत राहावे. जर आपल्याला ज्ञानात वाढायचे असेल, तर आपण ज्ञानाचा सराव केला पाहिजे, केवळ ऐकणारे नव्हे तर ते पाळणारे झाले पाहिजे. आपण असे करत गेलो, तर कदाचित आपली वाटचाल संथ असेल; तरी आपण वाढत जाऊ असे अभिवचन आपल्याला दिलेले आहे:
परंतु नीतिमानांचा मार्ग मध्यान्हापर्यंत उत्तरोत्तर वाढणार्‍या उदयप्रकाशासारखा आहे. दुर्जनांचा मार्ग अंधकारासारखा आहे; त्यांना कशाची ठेच लागते हे त्यांना कळत नाही. (नीतिसूत्रे 4:18–19)
ज्ञानात वाढणे हे कोणतेही कौशल्य शिकण्यापेक्षा आणि त्यात वाढण्यापेक्षा फारसे वेगळे नाही. अगदी साध्या रीतीने आपण हेतुपुरस्सर प्रयत्नांनी त्याचा पाठपुरावा करतो, वचन आणि सृष्टी यांच्याकडून सतत शिक्षण घेतो, आणि त्याची तत्त्वे आचरणात उतरवतो, अशा प्रकारे जोपर्यंत येशूच्या कृपेने आगामी जगात आपल्याला परिपूर्ण केले जात नाही, तोपर्यंत आपण कुशल सुभक्तीचे जीवन जगत उन्नती करतो.
हा लेख मूळतः लिगोनियर मिनिस्ट्रीजच्या ब्लॉगमध्ये प्रकाशित झाला होता.
