मंडळी ढोंगी लोकांनी भरलेली आहे का?

सुमारे तीस वर्षांपूर्वी, माझे जवळचे मित्र आणि सहकारी, आर्ची पॅरिश, जे त्या वेळी फोर्ट लॉडरडेलमधील इव्हँजेलिझम एक्सप्लोजन (EE) कार्यक्रमाचे नेतृत्व करत होते, त्यांनी मला एक विनंती केली. त्यांनी सुचवले की ईई पथकांनी केलेल्या हजारो सुवार्ता प्रसार कार्यक्रमांमध्ये, त्यांनी सुवार्तेविषयीच्या चर्चेला लोकांनी दिलेल्या प्रतिसादांची नोंद ठेवली होती. ख्रिस्ती विश्वासाविषयी लोकांनी उपस्थित केलेले सर्वात वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न आणि आक्षेप त्यांनी एकत्रित केले आणि या चौकशी किंवा आक्षेपांचे दहा सर्वात वारंवार आढळणाऱ्या गटांमध्ये वर्गीकरण केले. डॉ. पॅरिश यांनी मला विचारले की, सुवार्तिकांनी त्यांच्या प्रचारकार्यांत वापरावे म्हणून, त्या आक्षेपांना उत्तर देणारे पुस्तक मी लिहीन का. त्या प्रयत्नातून माझे ऑब्जेक्शन्स आन्सर्ड (Objections Answered) हे पुस्तक निर्माण झाले, ज्याचे शीर्षक आता रिझन टू बिलीव्ह (Reason to Believe) असे आहे. उपस्थित केलेल्या त्या दहा आक्षेपांपैकी एक आक्षेप हा होता की मंडळी ढोंगी लोकांनी भरलेली आहे. त्या काळी, डॉ. डी. जेम्स केनेडी यांनी या आक्षेपाला असे उत्तर दिले: “बरं, आणखी एकासाठी नेहमीच जागा असते.” त्यांनी लोकांना सावध केले की, जर त्यांना एखादी परिपूर्ण मंडळी सापडली, तर त्यांनी तिच्यात सामील होऊ नये; कारण तसे केल्याने ती परिपूर्णता डागाळेल.

‘हिपोक्रिट’ (Hypocrite) हा शब्द ग्रीक नाटकाच्या जगातून आला आहे. विशिष्ट भूमिका रंगवण्यासाठी नट जे मुखवटे वापरत, त्यांचे वर्णन करण्यासाठी हा शब्द वापरला जात असे. आजही रंगभूमीचे प्रतीक म्हणून विनोद आणि शोकांतिका दर्शविणारे दोन जुळे मुखवटे दाखवले जातात. प्राचीन काळी काही कलाकार एकापेक्षा जास्त भूमिका बजावत असत, आणि ते कोणती भूमिका करीत आहे हे दाखवण्यासाठी ते चेहऱ्यासमोर मुखवटा धरत. ढोंगीपणा या संकल्पनेचे मूळ तिथेच आहे.

परंतु मंडळी ढोंगी लोकांनी भरलेली आहे हा आरोप उघडपणे खोटा आहे. जरी कोणताही ख्रिस्ती या जीवनात पवित्रीकरणाचे पूर्ण माप गाठीत नसला, आणि जरी आपण सर्वच अंतःकरणातील पापी प्रवृत्तीशी सातत्याने झुंज देत असलो, तरी तितक्याने आपल्यावर ढोंगीपणाचा आरोप लावावा, हे न्याय्य ठरत नाही. ढोंगी म्हणजे असा मनुष्य, जो ज्या गोष्टी आपण करीत नाही असा दावा करतो, त्या प्रत्यक्ष करीत असतो. ख्रिस्ती मंडळीकडे बाहेरून पाहणारे लोक, “आम्ही ख्रिस्ती आहोत” असा दावा करणाऱ्या लोकांना पाहतात, आणि त्यांच्या जीवनात पापही पाहतात. पाप दिसले की ते त्वरित असा न्याय निवाडा करतात की हे लोक तर यामुळे ढोंगीच असावेत. एखादी व्यक्ती “मी पापमुक्त आहे” असा दावा करीत असेल, आणि तरी तिच्या जीवनात पाप दिसत असेल, तर ती व्यक्ती ढोंगी आहे, यात शंका नाही. पण एखाद्या ख्रिस्ती मनुष्याच्या जीवनात तो पापी आहे, हे दिसून येणे एवढ्यानेच त्याच्यावर ढोंगीपणाचा दोष सिद्ध होत नाही.

हा उलटा तर्क काहीसा असा दिला जातो : सर्व ढोंगी पापी असतात. जॉन पापी आहे; म्हणून जॉन ढोंगी आहे. तर्काचे नियम ज्याला ठाऊक आहेत, त्याला माहीत आहे की हे अनुमान वैध नाही. आपण “मंडळी ढोंगी लोकांनी भरलेली आहे” या आरोपाऐवजी “मंडळी पाप्यांनी भरलेली आहे” असा आरोप केला, तर आपण लगेच आपला दोष मान्य करू. माझ्या माहितीतील संस्था-समूहांत, सदस्य होण्यासाठी “मी पापी आहे” अशी कबुली देणे आवश्यक ठरवणारी संस्था मंडळीच आहे. मंडळी पाप्यांनी भरलेली आहे, कारण मंडळी हे असे ठिकाण आहे, जिथे आपली पापे मान्य करणारे पापी आपल्या पापांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी येतात. म्हणून या अर्थाने, केवळ मंडळी पाप्यांनी भरलेली आहे, म्हणूनच मंडळी ढोंगी लोकांनी भरलेली आहे, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरत नाही. पुन्हा सांगायचे तर, सर्व ढोंगीपणा हे पाप आहे; परंतु सर्व पाप ढोंगीपणाचे पाप नसते.

नवीन कराराच्या काळातील ढोंगीपणाच्या समस्येकडे आपण पाहिले, तर ती समस्या सर्वात स्पष्ट रीतीने त्या लोकांच्या जीवनात दिसते, जे स्वतःला सर्वात नीतिमान समजत. परुशी हा अशा लोकांचा एक गट होता, जो व्याख्येनुसार स्वतःला जनसामान्यांच्या नेहमीच्या पापी अवस्थेपेक्षा वेगळा मानत असे. त्यांनी सुरुवातीला चांगली वाट धरली होती, देवभक्तीचे जीवन, आणि देवाच्या नियमांना अधीनता, यांचा ते पाठपुरावा करीत होते. पण जेव्हा त्यांचे वर्तन त्यांच्या स्वतःच्या आदर्शांपर्यंत पोहोचू शकले नाही, तेव्हा त्यांनी ढोंगाचा मार्ग धरला. ते जेवढे नीतिमान होते, त्यापेक्षा अधिक नीतिमान असल्याचे भासवू लागले. त्यांनी नीतिमत्वाचा बाह्य मुखवटा चढविला, आणि तो मुखवटा त्यांच्या जीवनातील खोलवर रुजलेला भ्रष्टाचार झाकण्यासाठीच उपयोगी ठरला.

जरी मंडळी ढोंगी लोकांनी भरलेली नसली, तरी ढोंगीपणा हे पाप केवळ नवीन करारातील परुश्यांपुरते मर्यादित नाही, हे नाकारता येणार नाही. हे असे पाप आहे, ज्याशी ख्रिस्ती लोकांना झुंज द्यावी लागते. मंडळीसाठी आध्यात्मिक आणि नीतिमान वर्तनाचा एक उच्च निकष ठरविला गेला आहे. त्या उंच ध्येयांपर्यंत पोचण्यात येणाऱ्या आपल्या अपयशामुळे आपण अनेकदा लज्जित होतो, आणि प्रत्यक्षात जितकी नीतिमत्वाची पातळी आपण गाठली आहे, त्याहून अधिक उंच पातळी आपण गाठली आहे असे भासवण्याकडे आपला कल होतो. आपण असे करतो, तेव्हा आपण ढोंग्याचा मुखवटा चढवतो, आणि त्या विशिष्ट पापामुळे स्वतःवर देवाचा न्याय आणतो. जेव्हा आपण स्वतःला या प्रकारच्या ढोंगात अडकलेले पाहतो, तेव्हा आपल्या मनात धोक्याची घंटा वाजली पाहिजे, कारण आपल्याला पुन्हा वधस्तंभाकडे, आणि पुन्हा ख्रिस्ताकडे धाव घेऊन, आपले खरे नीतिमत्त्व कुठे वसते, हे समजून घेणे आवश्यक असते. आपल्याला ख्रिस्तामध्ये असा मुखवटा शोधायचा नाही, जो आपला चेहरा झाकतो; तर आपल्याला वस्त्रांचा असा संपूर्ण पोशाख शोधायचा आहे, जो त्याचे नीतिमत्त्व आहे. खरेच, विश्वासाने प्राप्त झालेल्या ख्रिस्ताच्या नीतिमत्वाच्या आच्छादनाखालीच आपल्यापैकी कोणालाही पवित्र देवासमोर उभे राहण्याची आशा असू शकते. विश्वासाने ख्रिस्ताची वस्त्रे परिधान करणे हे ढोंगीपणाचे कृत्य नाही. ते मुक्तीचे कृत्य आहे.

हा लेख मूळतः लिगोनियर मिनिस्ट्रीजच्या ब्लॉगमध्ये प्रकाशित झाला होता.